بازار تخم‌مرغ قابل جوجه‌کشی و همچنین جوجه گوشتی در سراسر جهان به سمت تقاضا برای تولیدات عاری از بیماری پیش می‌رود در این رابطه، صنعت پرورش مرغ گوشتی نیز به تنظیم و اعمال استانداردهای جدید برای غذا ادامه خواهد داد. پاک‌سازی صحیح و موثر سالن‌های مرغداری این اطمینان را ایجاد می‌کند که بیماری ازگله‌ای به گله دیگر منتقل نمی‌شود و مصرف کننده را نیز در برابر بیماری‌هایی که از طریق غذا منتقل می‌شوند محافظت می‌کند. این مقاله قصد دارد که توجه را به سمت جنبه‌های مهم پاک‌سازی سالن‌های مرغداری جلب کند.

اهداف

پاک‌سازی و ضدعفونی سالن به طوریکه تمامی عوامل بالقوه بیماریزا برای انسان و پرنده، حذف شده و همچنین تعداد باکتری، ویروس، انگل و حشرات باقیمانده آنقدر کاهش یابند که تاثیرات منفی آنها بر سلامت، آسایش و عملکرد گله بعدی به حداقل برسد.

طراحی سالن‌های مرغداری

طراحی سالن و تجهیزات مرغداری باید به گونه‌ای باشد که بتوان به آسانی و به نحو موثر آنها را تمیز کرد. سالن‌های پرورش باید دارای کف بتونی، سقف ودیوارهای قابل شستشو و کانال‌های تهویه قابل دسترس بوده، فاقد ستون و مهارهای افقی باشند. پاکسازی و ضدعفونی کف‌های خاکی غیرممکن می‌باشد. وجود یک سطح بتونی یا شنی در اطراف سالن‌های مرغداری به عرض ۱ تا ۳ متر از ورود جوندگان به داخل سالن ممانعت کرده و در عین حال محلی را برای شستشو و چیدن تجهیزات خارج شده از سالن فراهم می‌آورد.

روش کار

در این مقاله اصول پاک‌سازی و آماده‌سازی مطلوب و موثر سالن مرغداری به طور خلاصه بیان می‌شود. پاک‌سازی را می‌توان به مراحل زیر تقسیم بندی کرد:

  • برنامه‌ریزی: برای پاک‌سازی موفق لازم است که همه عملیات به موقع انجام گیرد. بهترین فرصت برای تعمیر و نگهداری معمول مزرعه در زمان پاک‌سازی به وجود خواهد آمد و ضروری است که در برنامه گنجانده شود. برای اینکه تمامی وظایف با موفقیت اجرا شود لازم است یک برنامه مفصل با جزئیات، تاریخ، دفعات، کارگر و تجهیزات مورد نیاز قبل از تخلیه جوجه تدوین شود.
  • کنترل حشرات: حشرات ناقلین بسیار مهم بیماری‌ها هستند و قبل از آن که در قسمت‌های چوبی و یا در محل‌های دیگر مخفی شوند باید نابود گردند. به محض خارج شدن پرندگان از سالن و در حالی که هنوز سالن گرم است بستر، تجهیزات و تمامی سطوح سالن با یک حشره‌کش مناسب باید اسپری گردد. روش دیگر استفاده از یک حشره کش مناسب دو هفته قبل از تخلیه جوجه می‌باشد. عمل سمپاشی باید قبل از گاز دادن سالن‌ها تکرار گردد.
  • گردگیری: تمام گرد و غبار ، ضایعات و تارهای عنکبوت باید از روی محور هواکش‌ها، تیرها، قسمت‌های باز شده پرده‌ها در سالن‌های باز، لبه‌ها و دیوار ها پاک گردند. بهتر است گرد و غبار با برس روی بستر ریخته شود.
  • اسپری اولیه: با استفاده از یک اسپری‌کننده کم فشار باید روی تمامی قسمت‌های داخلی سالن از سقف تا کف محلول پاک کننده پاشیده شود تا هنگام جابجا کردن و تخلیه بستر و تجهیزات، گرد و غبار بلند نشود. در سالن‌های باز، قبل از اسپری کردن، باید پرده‌ها بسته شوند.
  • خارج کردن تجهیزات: تمامی تجهیزات و لوازم از قبیل آبخوری‌ها، دانخوری‌ها، چوب خواب‌ها، لانه‌های تخمگذاری، قطعات مربوط به پن‌ها و … باید از سالن خارج و در محوطه بتونی خارج از سالن قرار داده شوند. ممکن است برداشتن لانه‌های تخمگذاری خودکار میسر نباشد که در این مورد برخورد دیگری لازم است.
  • تخلیه بستر: تمامی بستر و ضایعات باید به خارج از سالن منتقل گردند. تریلرهای مخصوص حمل کود باید قبل از بارگیری در داخل سالن قرار گیرند. جهت اجتناب از پراکنده شدن بستر در محوطه بیرون سالن لازم است تریلرهای بار شده قبل از ترک سالن پوشانده شوند. چرخ‌های تریلرها در موقع خروج از سالن باید برس زده شده و با محلول ضد عفونی کننده اسپری گردند.
  • دفع بستر: مواد بستر و کود باید به فاصله حداقل ۵/۱ کیلومتر دورتر از مزرعه منتقل شده و طبق قوانین دولتی و محلی به یکی از روش‌های زیر معدوم گردند:
  • روی یک زمین زراعی قبل از کشت پخش گردیده و به مدت یک هفته با خاک شخم زده شود تا بستر و خاک با هم مخلوط شوند.
  • درمحل دفن زباله یا گودال حفر شده‌ای دفن گردد.
  • به صورت پشته جمع کرده تا گرم شود و به مدت حداقل یک ماه قبل از پخش در چراگاه به همین شکل نگهداری شود.
  • سوزانده شود.

 

  • شستشو: در ابتدا باید برق سالن قطع شده و به منظور حذف بقایای آلودگی از سالن و تجهیزات، از آب تحت فشار همراه با محلول پاک‌کننده کف‌زا استفاده گردد. به دنبال شستشو با آب و ماده پاک‌کننده، سالن و وسایل باید مجددا با آب تمیز تحت فشار آبکشی شوند. در طول مراحل شستشو، آب مازاد باید به نحوی از کف سالن جمع‌آوری شده و به هیچ عنوان آب در کف سالن باقی نماند. کلیه تجهیزاتی که به قسمت بتونی بیرون از سالن منتقل شده‌اند، می‌بایست خیسانده و شستشو گردند و بعد از آن در یک انبار سر پوشیده قرار گیرند. در داخل سالن نیز لازم است در مورد مکان‌های ذیل دقت خاصی مبذول گردد:
  • محل نصب هواکش‌ها
  • محورهای هواکش
  • هواکش‌ها
  • شبکه‌های نصب شده بر روی هواکش‌ها
  • قسمت‌های بالای تیرها
  • لبه‌ها
  • لوله‌های آب

برای اطمینان از شستشوی کامل قسمت‌های خارج از دسترس، کاربرد دار بست‌های متحرک و لامپ‌های سیار توصیه می‌شود. محوطه بیرون سالن نیز باید شستشو شده و به محل‌های ذیل توجه بیشتری مبذول شود:

  • هواده‌ها
  • سیستم فاضلاب
  • مسیرهای رفت و آمد

انواع متنوعی از پاک‌کننده‌های صنعتی موجود می‌باشد و در هنگام مصرف باید از دستورالعمل کارخانه سازنده آن تبعیت نمود. در این مرحله باید تاسیسات مربوط به کارکنان کاملا تمیز گردد. در مزارع مرغ مادر اتاق ذخیره تخم‌مرغ باید شستشو و ضدعفونی شود. رطوبت سازها باید باز و سرویس‌شده و قبل از ضدعفونی تمیز گردند.

سیستم آبخوری

روش:

  • تمامی مخازن و لوله‌ها از آب خالی شوند.
  • لوله‌ها با آب تمیز شستشو گردند.
  • مخازن اصلی برای حذف رسوب و لایه‌های نازک باکتری، برس زده شوند. آب حاصله به خارج از سالن هدایت شود.
  • مخزن با آب تمیز پر شده و یک ضدعفونی کننده مناسب آب به آن اضافه شود.
  • آب محتوی محلول ضدعفونی کننده را به سمت لوله‌های آب جاری کنید و مطمئن شوید که هیچ هوایی در لوله‌ها باقی نمانده است.
  • مخزن اصلی را مجدد با یک محلول ضدعفونی کننده و با غلظت مناسب به سطح قبلی رسانده و اجازه دهید که این محلول حداقل به مدت ۴ ساعت در مخزن باقی بماند.
  • مخزن را تخلیه و با آب پاکیزه شستشو کنید.
  • قبل از رسیدن جوجه‌ها مخزن را با آب تمیز پر کنید.

سیستم‌های خنک‌کننده تبخیری و مه‌پاش را می‌توان با استفاده از ضدعفونی کننده‌های پلیمری بی‌گوانید ضدعفونی کرد. کاربرد این ضدعفونی کننده در دوره تولید نیز ما را مطمئن خواهد کرد که آب حاوی حداقل باکتری بوده و انتشار باکتری‌ها را در سالن کم خواهد نمود.

سیستم دانخوری

روش :

  • کلیه تجهیزات دانخوری اعم از مخازن دان، تراف، زنجیر و دانخوری آویز را تخلیه، شستشو و ضدعفونی کنید.
  • سیلوها و لوله‌های رابط را خالی کرده تا حد امکان برس بزنید. سپس آنها را کاملا تمیز کرده و  کلیه شکاف‌ها را مسدود کنید.
  • در موقع گاز دادن اطمینان از رعایت مسایل ایمنی اجباری است. برای تاثیر گاز فرم‌الدهید حرارت ۲۱ درجه سانتی‌گراد و رطوبت نسبی ۶۵ درصد ضروری می باشد.


تعمیرات و نگهداری

سالن تمیز و خالی فرصت مناسبی را برای تعمیر و نگهداری فراهم می‌آورد. زمانی که سالن خالی باشد باید به مسایل زیر توجه شود:

  • کف سالن را با استفاده از سیمان و بتون درزگیری کنید.
  • ترک خوردگی‌ها و درزهای دیوارهای ساختمان را با استفاده از سیمان مسدود کنید.
  • هرگونه خرابی در دیوارها یا پانل‌های سقف را برطرف کنید.
  • در صورت نیاز، نقاشی یا سفید‌کاری انجام دهید.
  • از محکم بسته‌ شدن درها مطمئن شوید.

کنترل جوندگان و پرندگان وحشی

جلوگیری از ورود جوندگان و پرندگان وحشی به سالن مرغداری ضروری است، زیرا آنها علاوه بر مصرف دان، ناقل بیماری‌ها نیز می‌باشند.

روش‌های پیشگیری:

  • تمامی قسمت‌های دیوارها، پانل‌ها و سقف را در ارتباط با وجود سوراخ کنترل و در صورت ضرورت تعمیر نمایید.
  • مطمئن شوید که پرندگان وحشی نمی‌توانند از محل هواکش و یا هواده وارد سالن گردند.
  • درها کاملا بسته شده و هیچگونه روزنه‌ای نباید وجود داشته باشد.
  • مطمئن شوید که هیچگونه نشتی در سیستم‌های دانخوری وجود ندارد. غذای سهل‌الوصول، جانوران موذی را جلب می‌کند.
  • در سالن‌های باز طراحی ساختمان طوری صورت گیرد که پرندگان وحشی نتوانند وارد سالن شوند و در صورت لزوم تعمیرات مورد نیاز را انجام دهید.
  • وجود یک محدوده شنی و یا بتونی به عرض ۱ تا ۳ متر در اطراف سالن می‌تواند از ورود جوندگان به سالن جلوگیری کند.

ضد عفونی

ضدعفونی نباید تا قبل از تکمیل پاک‌سازی و تعمیرات مرغداری انجام گیرد. مواد ضدعفونی در حضور ضایعات و مواد آلی بی‌تاثیر خواهند بود. برای ضدعفونی باید از مواد ضدعفونی کننده مجازی که دارای بیشترین تاثیر علیه عوامل باکتریایی و ویروسی بیماریزای طیور می‌باشند استفاده شود. در تمامی موارد کاربرد، می‌بایست از دستورات شرکت سازنده آنها پیروی شود. در جدول زیر در مورد ضدعفونی کننده‌های معمول توضیحات بیشتری داده شده است. عمل ضدعفونی باید به کمک اسپری کننده‌های پر فشار و یا سمپاش انجام گیرد. مواد ضدعفونی کننده کف‌زا زمان تماس را افزایش داده و اثر بخشی ماده ضدعفونی کننده را بیشتر می‌نمایند. گرم کردن سالن‌ها با درجه حرارت بالا بعد از درزگیری، کارایی ضدعفونی کننده‌ها را بالا می‌برد. اکثر ضدعفونی کننده‌ها بر اووسیت‌های کوکسیدیا تاثیری ندارند، بنابراین در صورت ضرورت، برخورد اختصاصی با کوکسیدیا، استفاده از ترکیبات تولیدکننده آمونیاک توسط کارکنانی که به خوبی آموزش دیده‌اند، توصیه می‌شود. البته این مواد را باید زمانی به کاربرد که تمامی سطوح داخلی به خوبی تمیز شده و بعد از یک دوره کوتاه مدت تماس تاثیر خود را اعمال خواهند کرد.

 

 

نوع ماده ضدعفونی کننده خواص ملاحظات
ترکیبات فنلی/ترکیبات فنلی سنتز شده باکتری کش

در بعضی موارد ویروس کش ضعیف مقاومت کم نسبت به مواد آلی

برای صنایع غذایی مناسب نمی باشد مضر برای محیط زیست

ترکیبات کلره باکتری کش/ویروس کش دارای اثر خورندگی

اقتصادی و مقرون به صرفه

مضر برای محیط زیست

ترکیبات کلردارآلی

به عنوان مثال : کلرامین و دی کلر و ایزوسیانات سدیم

کلرآزاد در آب ایجاد می کند و می تواند به شکل پودر نیز عرضه شود

درحضور مواد آلی فعالیت خود را از دست می‌دهد

دارای اثر خورندگی کمتری نسبت به هیپوکلریت می‌باشد

برای ضد عفونی به زمان تماس طولانی تری نیاز دارد

یدوفورها در آب ید آزاد تولید می‌کنند

دارای عملکرد سریعی علیه باکتری ها می‌باشند

اثر ویروس کشی دارند

دارای اثر خورندگی نمی‌باشند

سمی نیستند

باعث رنگ گرفتن اجسام می‌شوند

پروکسی ژن‌ها دارای طیف وسیع فعالیت

ضد میکروبی می‌باشند در شکل غلیظ شده اکسید‌کننده قوی هستند استفاده از آنها نیاز به دقت دارد

بی ضرر برای محیط زیست شکل رقیق شده آن بی خطر است
آلدهید ها

به عنوان مثال : فرم آلدهید ،

گلوترآلدهید

دارای طیف وسیع عملکرد علیه باکتری‌ها می‌باشند به اشکال مایع یا گاز مصرف می شوند بسیار سمی برای انسان
ترکیبات چهارتایی آمونیوم خواص بعضی از پاک کننده ها را دارند

باکتری کش

تنها باکتری کش هستند و همراه با ضد عفونی کننده های دیگر خیلی موثر می باشند

غیر خورنده

ایجاد کف می کنند

ترکیبات پلیمری بی گوانید باکتری کش و سیع الطیف / کم کننده کشش سطحی

به شکل یک لایه بسیار نازک در واحدهای خنک‌کننده پخش می‌گردد

این لایه در روند میعان حل شده و به طور آهسته ماده ضدعفونی کننده خود را آزاد می کند

اثر خورندگی ندارد

اسیدهای آلی اسیدها معمولا ترکیبی از اسید فرمیک و اسید پروپیونیک در آب می‌باشند .

خاصیت ضد میکروبی آنها به دلیل کاهش اسیدیته به زیر ۵/۴ می باشد

اثر خورندگی ندارند

یک ضدعفونی کننده موثر در آب می باشند

از بین برنده اووسیست های کوکسیدیا اکثر ترکیبات به کاررفته ، نمک های آمونیوم به همراه کم کننده کشش سطحی می باشند

با فعال شدن آنها گاز آمونیاک تولید می‌شود که برای اووسیست سمی می باشد

خطر آلودگی

خطرناک برای انسان

حشره کش ها معمولا از فسفات های آلی و مشتقات آنها استفاده می گردد بی نهایت سمی برای حیوانات آبزی

آموزش کارکنان برای کاربرد آنها ضروری است .

 

گازدهی توسط گاز فرمالین

در صورت مجاز بودن کاربرد فرمالین، گازدهی با آن باید بلافاصله بعد از تکمیل ضدعفونی انجام گیرد. سطوح سالن باید مرطوب شده و سالن تا ۲۱ درجه سانتیگراد گرم شود. در درجه حرارت کمتر از ۲۱ درجه سانتیگراد و رطوبت نسبی کمتر از ۶۵ درصد گاز دادن بی تاثیر خواهد بود. درها، هواکش‌ها و پنجره‌ها باید به خوبی بسته و درزگیری شده باشند. دستورالعمل کارخانه تولید کننده فرمالین در ارتباط با کاربرد این مواد باید رعایت گردد. پس از گازدادن سالن باید به مدت ۲۴ ساعت کاملا بسته باقی بماند و کسی حق ورود به آن را نداشته باشد. لازم است سالن قبل از ورود افراد کاملا تهویه گردد پس از پخش پوشال، عمل گاز دادن مطابق روش فوق باید تکرار شود. مقررات محلی در ارتباط با سلامت و امنیت مورد توجه قرار گرفته در تمامی مراحل مراعات شوند. گاز فرمالین برای حیوانات و انسان زیان‌آور است، لذا کارکنان باید از لباس‌های محافظت‌کننده از قبیل ماسک، عینک و محافظ چشم استفاده کنند. بهتر است عمل گاز دادن توسط دو نفر انجام شود تا در صورت مواجه شدن با شرایط اضطراری امکان کمک فراهم باشد.

پاک سازی محوطه خارجی سالن

تمیز کردن محوطه خارجی سالن‌ها نیز بسیار ضروری می‌باشد. بهتر است که اطراف هر سالن مرغداری با محدوده ۳ متری از شن و یا بتون محاط شود، درغیر اینصورت این محوطه باید:

  • فاقد هرگونه پوشش گیاهی باشد.
  • فاقد تجهیزات و ماشین آلات غیر قابل استفاده باشد.
  • سطح هموار و یکنواختی داشته باشد.
  • به خوبی زهکشی شده باشد بطوریکه محلی برای جمع شدن آب‌های راکد نباشد.

همچنین نسبت به تمیز و ضدعفونی کردن مکان‌های زیر توجه خاصی مبذول شود:

  • زیر هواده و هواکش‌ها
  • مسیرهای در دسترس و مورد استفاده
  • اطراف درها

تمامی قسمت‌های بتونی باید همانند قسمت‌های داخلی سالن‌ها شستشو و ضدعفونی گردند.


ارزیابی و آماده سازی مزرعه و میزان کارایی آن

لازم است که اثر بخشی و هزینه پاک‌سازی و ضدعفونی پایش گردد.. اثر بخشی با انجام شمارش کل باکتری‌های زنده تخمین زده می‌شود. به کمک شمارش کل باکتریایی، امکان بهبود در سطح بهداشت مزرعه و مقایسه شیوه‌های مختلف ضدعفونی و پاک‌سازی فراهم می‌گردد.

 

منبع: فصلنامه چکاوک شماره  ۶۴ – شرکت مرغ اجداد زربال