استاد دکتر جواد پوررضا
چکیده
در یک آزمایش فاکتوریل با مدل کاملاً تصادفی اثر دو سطح پروتئین ایده آل (۳۰/۲۲ ، ۰۰/۱۹ درصد) در دوره آغازین و (۶۵/۲۰ و ۶۵/۱۷ درصد ) در دوره رشد و سه سطح تعادل الکترولیت ها ( ۳۰۰،۲۵۵،۲۱۰ میلی اکی والان در کیلوگرم ) بر روی عملکرد ، ترکیبات بدن و سطح الکترولیت ها ( سدیم ، پتاسیم و کلر ) سرم خون ۱۸۰۰ قطعه جوجه نر و ماده راس مورد بررسی قرار گرفت . جیره های غذایی در دو مرحله تغذیه ای ( ۲۱-۰ و ۳۵-۲۲ روزگی ) در اختیار جوجه ها قرار گرفت . اثر جیره های فوق بر صفات ، افزایش وزن ، مصرف خوراک ، نسبت افزایش وزن به خوراک مصرفی ، درصد تلفات ، مقدار و درصد عضله سینه ، ترکیبات بدن ( ماده خشک ، پروتئین ، چربی و خاکستر لاشه ) ، درصد خاکستر استخوان ساق پا ، الکترولیت ها و PH سرم خون اندازه گیری گردید . نتایج به دست آمده نشان داد که با افزایش سطح پروتئین خام میزان افزایش وزن ، مصرف خوراک ، نسبت افزایش وزن به خوراک مصرفی در دوره آغازین ، دوره رشد و کل دوره به طور معنی داری بهبود یافت (۰۵/۰ > P) ، همچنین مقدار و درصد عضله سینه افزایش یافت (۰۵/۰ > P) . با افزایش سطح پروتئین در جیره درصد چربی لاشه به طور معنی داری کاهش و درصد پروتئین بدن افزایش یافت (۰۵/۰ > P) . جوجه های نز تغذیه شده از جیره های با پروتئین بالا دارای عملکرد بهتر ، مقدار و درصد عضله سینه بیشتری نسبت به جوجه های ماده بودند . افزایش تعادل الکترولیت ها در جیره باعث افزایش وزن بدن در دوره آغازین و بالا رفتن مصرف خوراک در دوره رشد گردید (۰۵/۰ > P) ولی تأثیری برعملکرد جوجه ها درکل دوره پرورش نداشت . افزایش تعادل الکترولیت ها میزان پتاسیم خون را به طور معنی داری کاهش داد (۰۵/۰ > P) ولی تأثیری بر روی کیفیت بستر نداشت . از نظر درصد خاکستر استخوان پا اختلاف معنی داری بین تیمارهای مختلف وجود نداشت .
واژه های کلیدی : پروتئین ایده آل ، تعادل الکترولیت ها ، عملکرد ، جوجه های گوشتی .

مقدمه

در سالهای اخیر ، به دلیل مسایل زیست محیطی توجه زیادی به کاهش دفع ازت از طریق فضولات طیور به عمل آمده است . با کاهش درصد پروتئین خام جیره ، دفع ازت به طور مؤثری کاهش می باید . استفاده از جیره های کم پروتئین مکمل شده با اسیدهای آمینه مصنوعی در طیور از نظر اقتصادی امکان پذیر بوده و این مورد به قیمت دانه غلات و کنجاله های دانه های روغنی بستگی دارد . مطالعات انجام شده نشان می دهند در صورت مکمل نمودن جیره های کم پروتئین با اسیدهای آمینه مصنوعی ( لیزین ، متیونین و ترئونین ) می توان پروتئین جیره را تا دو درصد کاهش داد و به عملکرد مطلوبی نیز دست یافت. متابولیسم پروتئین (ازت)، انرژی(کربن) و تنظیم حالت اسیدی –  بازی در بدن فرآیندهایی هستند که با هم در ارتباط بود و می توانند عملکرد جوجه های گوشتی را تحت تأثیر قرار دهند . مصرف آب ، خوراک و تعادل آب در بدن مستقیماً تحت تأثیر این فرآیندها قرار دارند . الکترولیت ها ترکیباتی هستند که توانایی ایجاد بارهای مثبت و منفی را در محلولها و محیط های مناسب دارا می باشند . تعادل تمام عناصر عمده در بدن حائز اهمیت می باشد.

در طیور معمولاً تعادل الکترولیت ها به صورت (Na + K-CI )  و بر حسب میلی اکی والان در کیلوگرم و یا در   ۱۰۰ گرم جیره بیان می شود . تعادل الکترولیت ها یکی از فاکتورهای اصلی جهت تنظیم حالت اسیدی – بازی بدن، بازدهی بهتر آنزیم ها ، رشد و عملکرد مطلوب در طیور می باشد . در صورت تغییر در تعادل الکترولیت های به علت اسیدوز و یا آلکالوز بازدهی مسیرهای متابولیکی کاهش می یابد . همچنین نقش الکترولیت ها در جیره از نظر تنظیم فشار اسمزی ، جذب منوساکاریدها و اسیدهای آمینه ، توسعه استخوان و کیفیت بستر حائز اهمیت می باشد. تعادل الکترولیت ها می تواند بر روی سوخت و ساز بعضی از اسیدهای آمینه ، به خصوص لیزین و آرژنین تأثیر بگذارد در صورت بروز اسیدوز ، لیزین و سایر اسیدهای آمینه بازی به عنوان عامل بازی ایفای نقش می نمایند . در صورت کمبود عنصر پتاسیم ، لیزین و سایر اسیدها آمینه بازی در بدن تجمع می یابند که نتیجه آن کاهش رشد می باشد .

در حال حاضر بخش اعظم پروتئین جیره طیور از کنجاله سویا تأمین می شود . از آنجائیکه کنجاله سویا حاوی مقدار قابل توجهی پتاسیم می باشد، در جیره های کم پروتئین که سهم کنجاله سویا در جیره کاهش می یابد ، مقدار پتاسیم جیره نیز کاهش خواهد یافت  . مطالعات انجام شده نشان می دهند در صورت استفاده ازجیره های کم پروتئین ، مکمل شده با اسیدهای آمینه مصنوعی به مقدار زیاد تعادل الکترولیت ها ( به علت کاهش مقدار کنجاله سویا ) تغییر یافته و در نتیجه اسیدوز جذب پروتئین و اسیدهای آمینه کاهش می یابد . همچنین میزان تلفات و مشکلات پا در طیور افزایش خواهد یافت .

در مطالعات مونگین جوجه های گوشتی با مصرف جیره هایی با تعادل الکترولیتی ۲۵۰ میل اکی والان در کیلوگرم رشد مناسبی داشتند . کارناجوا و همکاران اختلاف معنی داری را در اثر تغییر در تعادل الکترولیتی جیره در محدوره ۳۴۰ – ۱۵۰ میلی اکی والان در کیلوگرم را بر روی میزان رشد ، راندمان مصرف خوراک ، میزان چربی حفره بطنی ، رطوبت بستر ، خاکستر استخوان و به روز دیسکندروپلازی استخوان درشت نی مشاهده نکردند .

هدف از این مطالعه بررسی استفاده از سطوح مختلف پروتئین ( حاوی اسیدهای آمینه ضروری متفاوت ) و تعادل الکترولیت ها بر روی عملکرد ، الکترولیت های سرم خون و ترکیب بدن جوجه های گوشتی بوده است .

مواد و روشها

تعداد ۱۸۰۰ قطعه جوجه گوشتی نر ماده سویه تجارتی راس ۳۰۸ در این آزمایش استفاده شد . جوجه ها در ۳۶ جایگاه بستری توزیع شدند . محل آزمایش بخش پرورش طیور دانشکده کشاورزی دانشگاه ساسکاچوان کشور کانادا بوده است .تیمارهای آزمایشی شامل دو سطح پروتئین ایده آل ( ۳۰/۲۲ ، ۰/۱۹ درصد ) در دوره آغازین و            ( ۶۵/۲۰ ، ۶۵/۱۷ درصد ) در دوره رشد ، سه سطح تعادل الکترولیت ها (۳۰۰،۲۵۵،۲۱۰ میلی اکی والان در کیلوگرم ) و ۲ جنس جوجه بود . این آزمایش به صورت فاکتوریل با ۱۲ تیمار ، سه تکرار در هر تیمار و ۵۰ قطعه جوجه در هر تکرار با مدل کاملاً تصادفی اجرا گردید . جهت متعادل نمودن سطح الکترولیت ها در جیره از بیکربنات سدیم ، پتاسیم و کلرید کلسیم استفاده گردید . تنظیم جیره ها با استفاده از نرم افزار UFFDA انجام گرفت . مواد متشکله جیره های غذایی ترکیب شیمیایی آنها در جداول ۱ و ۲ ارائه شده است . جیره های دوره آغازین              ( ۲۱ – ۰ روزگی ) به صورت کرامبل و در دوره رشد ( ۳۵-۲۲ روزگی ) به صورت پلت در اختیار جوجه ها قرار     می گرفت . جوجه ها به آب و خوراک به صورت آزاد دسترسی داشتند . افزایش وزن ، مصرف خوراک ، بازده غذایی   ( تصحیح شده برای تلفات ) به صورت گروهی و به طور هفتگی اندازه گیری می گردید . همچنین میزان تلفات و مشکلات پا با ذکر علت آن به طور روزانه ثبت می شد . در سن ۳۵ روزگی از هر تکرار ۲ قطعه جوجه با میانگین وزنی نزدیک به تکرار مربوطه جهت تعیین ترکیبات بدن ( ماده خشک ،  پروتئین ، چربی ، خاکستر ) خاکستر استخوان پا ، مقدار گوشت سینه و درصد آن با روش جابجایی مهره های گردن ذبح گردید و پس از جدا کردن گوشت سینه و توزین آن ، کل لاشه با چرخ گوشت بزرگ خرد و از هر لاشه خرد شده ۲ نمونه انتخاب و تا زمان اندازه گیری ترکیبات بدن در فریزر نگهداری می گردید . همچنین جهت تعیین وضعیت الکترولیت های ( سدیم ، پتاسیم و کلر ) از هر تکرار ۲ قطعه جوجه انتخاب و پس از خونگیری از ورید بال و تهیه سرم ، مقدار عناصر مذکور در آزمایشگاه و را روش فلیم فتومتری و بیوشیمیایی اندازه گیری گردید . به سرنگهای مورد استفاده برای خونگیری هیچ ماده انعقادی اضافه نگردید .

جدول ۱- اجزاء تشکیل دهنده و ترکیبات شیمایی جیره ها در مرحله آغازین ( ۲۱ – ۰  روزگی )

اجزاء جیره ( درصد ) ۱ ۲ ۳ ۴ ۵ ۶
ذرت ۹۴/۴۵ ۸۴/۴۵ ۳۳/۴۵ ۴۵/۵۵ ۲۸/۵۵ ۷۶/۵۴
کنجاله سویا ۳۸/۳۶ ۳۹/۳۶ ۴۳/۳۶ ۳۲/۲۷ ۳۴/۲۷ ۴۰/۲۷
گندم ۰۰/۱۰ ۰۰/۱۰ ۰۰/۱۰ ۰۰/۱۰ ۰۰/۱۰ ۰۰/۱۰
روغن کلزا ۸۷/۲ ۹۰/۲ ۰۷/۳ ۹۰/۱ ۹۶/۱ ۱۳/۲
دی کلسیم فسفات ۶۷/۱ ۶۸/۱ ۶۸/۱ ۷۴/۱ ۷۴/۱ ۷۴/۱
سنگ آهک ۲۴/۱ ۳۶/۱ ۳۶/۱ ۲۹/۱ ۳۸/۱ ۳۸/۱
نمک ۳۵/۰ ۳۲/۰ ۲۰/۰ ۳۵/۰ ۲۹/۰ ۱۷/۰
مکمل معدنی و ویتامینه [۱] ۵۰/۰ ۵۰/۰ ۵۰/۰ ۵۰/۰ ۵۰/۰ ۵۰/۰
کولین کلراید ۱۰/۰ ۱۰/۰ ۱۰/۰ ۱۰/۰ ۱۰/۰ ۱۰/۰
دی –  ال میتونین ۲۶/۰ ۲۶/۰ ۲۶/۰ ۲۶/۰ ۲۶/۰ ۲۶/۰
ال – لیزین ۰ ۰ ۰ ۰۹/۰ ۰۹/۰ ۰۹/۰
ال – ترئونین ۰ ۰ ۰ ۰۴/۰ ۰۴/۰ ۰۴/۰
کوکسیدیواستات ۱۰/۰ ۱۰/۰ ۱۰/۰ ۱۰/۰ ۱۰/۰ ۱۰/۰
استا فاک ۰۳/۰ ۰۳/۰ ۰۳/۰ ۰۳/۰ ۰۳/۰ ۰۳/۰
کلرید کلسیم ۲۲/۰ ۰ ۰ ۱۷/۰ ۰ ۰
بیکربنات سدیم ۰۲/۰ ۱۸/۰ ۴۶/۰ ۰ ۲۲/۰ ۵۰/۰
بیکربنات پتاسیم ۰۲/۰ ۰۵/۰ ۱۷/۰ ۴/۰ ۴۴/۰ ۵۶/۰
پلت چسبان ۳۰/۰ ۳۰/۰ ۳۰/۰ ۳۰/۰ ۳۰/۰ ۳۰/۰
جمع کل ۱۰۰ ۱۰۰ ۱۰۰ ۱۰۰ ۱۰۰ ۱۰۰
ترکیبات شیمایی
انرژی قابل متابولیسم Kcal /Kg 3058 3058 3058 3058 3058 3058
پروتئین خام % (محاسبه شده ) ۳۱/۲۲ ۳۱/۲۲ ۲۹/۲۲ ۰۴/۱۹ ۰۴/۱۹ ۰۴/۱۹
پروتئین خام % (تجزیه شده ) ۸۹/۲۰ ۶۹/۲۱ ۳۶/۲۲ ۰۱/۱۹ ۵۵/۱۸ ۹۳/۱۸
کلسیم % ۰۰/۱ ۰۰/۱ ۰۰/۱ ۰۰/۱ ۰۰/۱ ۰۰/۱
فسفر قابل جذب % ۴۵/۰ ۴۵/۰ ۴۵/۰ ۴۵/۰ ۴۵/۰ ۴۵/۰
کلر % ۳۵/۰ ۲۵/۰ ۱۸/۰ ۳۵/۰ ۲۵/۰ ۱۸/۰
پتاسیم % ۹۲/۰ ۹۲/۰ ۹۸/۰ ۹۳/۰ ۹۳/۰ ۹۸/۰
سدیم % ۱۷/۰ ۲۰/۰ ۲۳/۰ ۲۰/۰ ۲۰/۰ ۲۳/۰
لیزین % (محاسبه شده) ۲۸/۱ ۲۸/۱ ۲۸/۱ ۱۰/۱ ۱۰/۱ ۱۰/۱
لیزین % (تجزیه شده) ۲۵/۱ ۲۷/۱ ۲۳/۱ ۰۸/۱ ۰۲/۱ ۱۲/۱
متیونین+سیستین % (محاسبه شده) ۹۸/۰ ۹۸/۰ ۹۸/۰ ۸۲/۰ ۸۲/۰ ۸۲/۰
متیونین+سیستین % (تجزیه شده) ۹۴/۰ ۹۳/۰ ۹۵/۰ ۸۲/۰ ۷۸/۰ ۸۳/۰
ترئونین % (محاسبه شده ) ۸۴/۰ ۸۴/۰ ۸۴/۰ ۷۵/۰ ۷۵/۰ ۷۵/۰
ترئونین % ( تجزیه شده ) ۸۷/۰ ۸۸/۰ ۸۷/۰ ۷۸/۰ ۷۶/۰ ۸۱/۰
آرژنین % ( محاسبه شده ) ۵۱/۱ ۵۱/۱ ۵۱/۱ ۲۳/۱ ۲۳/۱ ۲۳/۱
آرژنین % ( تجزیه شده ) ۴۵/۱ ۵۳/۱ ۵۰/۱ ۲۷/۱ ۲۱/۱ ۳۱/۱

جدول ۲ اجزاء تشکیل دهنده و ترکیبات شیمیایی جیره ها در مرحله رشد ( ۳۵-۲۲ روزگی )

اجزاء جیره ( درصد ) ۱ ۲ ۳ ۴ ۵ ۶
ذرت ۱۸/۴۹ ۰۹/۴۹ ۳۸/۴۸ ۹۵/۵۷ ۷۸/۵۷ ۲۷/۵۷
کنجاله سویا ۲۱/۳۲ ۲۱/۳۲ ۴۵/۳۲ ۸۵/۲۳ ۸۷/۲۳ ۹۲/۲۳
گندم ۰۰/۱۰ ۰۰/۱۰ ۰۰/۱۰ ۰۰/۱۰ ۰۰/۱۰ ۰۰/۱۰
روغن کلزا ۸۶/۳ ۸۹/۳ ۰۸/۴ ۹۶/۲ ۰۲/۳ ۱۹/۳
دی کلسیم فسفات ۷۱/۱ ۷۹/۱ ۷۱/۱ ۷۷/۱ ۷۷/۱ ۷۷/۱
سنگ آهک ۹۹/۰ ۱۱/۱ ۱۱/۱ ۰۳/۱ ۱۳/۱ ۳۱/۱
نمک ۳۵/۰ ۳۲/۰ ۲۰/۰ ۳۵/۰ ۲۹/۰ ۱۷/۰
مکمل معدنی و ویتامینه [۲] ۵۰/۰ ۵۰/۰ ۵۰/۰ ۵۰/۰ ۵۰/۰ ۵۰/۰
کولین کلراید ۱۰/۰ ۱۰/۰ ۱۰/۰ ۱۰/۰ ۱۰/۰ ۱۰/۰
دی –  ال میتونین ۲۲/۰ ۲۳/۰ ۲۲/۰ ۱۶/۰ ۱۶/۰ ۱۶/۰
ال – لیزین ۰۰/۰ ۰۰/۰ ۰۰/۰ ۰۴/۰ ۰۵/۰ ۰۵/۰
ال – ترئونین ۰۰/۰ ۰۰/۰ ۰۰/۰ ۰۹/۰ ۰۹/۰ ۰۹/۰
کوکسیدیواستات ۱۰/۰ ۱۰/۰ ۱۰/۰ ۱۰/۰ ۱۰/۰ ۱۰/۰
استا فاک ۰۳/۰ ۰۳/۰ ۰۳/۰ ۰۳/۰ ۰۳/۰ ۰۳/۰
کلرید کلسیم ۰۲/۰ ۱۸/۰ ۴۶/۰ ۰۲/۰ ۲۲/۰ ۵۰/۰
بیکربنات سدیم ۲۱/۰ ۲۴/۰ ۳۵/۰ ۵۶/۰ ۵۹/۰ ۷۲/۰
بیکربنات پتاسیم ۲۲/۰ ۰۰/۰ ۰۰/۰ ۱۷/۰ ۰۰/۰ ۰۰/۰
پلت چسبان ۳۰/۰ ۳۰/۰ ۳۰/۰ ۳۰/۰ ۳۰/۰ ۳۰/۰
جمع کل ۱۰۰ ۱۰۰ ۱۰۰ ۱۰۰ ۱۰۰ ۱۰۰
ترکیبات شیمایی
انرژی قابل متابولیسم Kcal /Kg 3150 3150 3150 3150 3150 3150
پروتئین خام % (محاسبه شده ) ۶۶/۲۰ ۶۵/۲۰ ۶۹/۲۰ ۶۵/۱۷ ۶۵/۱۷ ۶۳/۱۷
پروتئین خام % (تجزیه شده ) ۵۱/۲۰ ۶۹/۲۰ ۴۰/۲۰ ۰۷/۱۷ ۹۴/۱۷ ۱۲/۱۷
کلسیم % ۹۰/۰ ۹۰/۰ ۹۰/۰ ۹۰/۰ ۹۰/۰ ۹۰/۰
فسفر قابل جذب % ۴۵/۰ ۴۵/۰ ۴۵/۰ ۴۵/۰ ۴۵/۰ ۴۵/۰
کلر % ۳۵/۰ ۲۵/۰ ۱۸/۰ ۳۵/۰ ۲۵/۰ ۱۸/۰
پتاسیم % ۹۲/۰ ۹۳/۰ ۹۸/۰ ۹۲/۰ ۹۳/۰ ۹۸/۰
سدیم % ۱۷/۰ ۲۰/۰ ۲۳/۰ ۱۷/۰ ۲۰/۰ ۲۳/۰
لیزین % (محاسبه شده) ۱۶/۱ ۱۶/۱ ۱۶/۱ ۰۰/۱ ۰۰/۱ ۰۰/۱
لیزین % (تجزیه شده) ۱۵/۱ ۱۹/۱ ۱۷/۱ ۹۹/۰ ۰۳/۱ ۰۲/۱
متیونین+سیستین % (محاسبه شده) ۹۰/۰ ۹۰/۰ ۹۰/۰ ۷۵/۰ ۷۵/۰ ۷۵۰
متیونین+سیستین % (تجزیه شده) ۸۸/۰ ۸۸/۰ ۹۳/۰ ۸۲/۰ ۷۷/۰ ۷۶/۰
ترئونین % (محاسبه شده ) ۷۸/۰ ۷۸/۰ ۷۸/۰ ۷۰/۰ ۷۰/۰ ۷۰/۰
ترئونین % ( تجزیه شده ) ۸۲/۰ ۸۱/۰ ۸۱/۰ ۷۰/۰ ۷۲/۰ ۷۱/۰
آرژنین % ( محاسبه شده ) ۳۸/۱ ۳۸/۱ ۳۸/۱ ۱۲/۱ ۱۲/۱ ۱۲/۱
آرژنین % ( تجزیه شده ) ۴۰/۱ ۴۲/۱ ۳۹/۱ ۱۴/۱ ۲۰/۱ ۱۵/۱

همچنین کیفیت بستر با روش مشاهده مستقیم و دادن امتیاز به آن ( امتیاز یک برای بستر کاملاً خشک و امتیاز ۵ برای بستر کاملاً مرطوب ) مورد بررسی قرار گرفت . آنالیز جیره های غذایی از نظر رطوبت ، پروتئین خام ، اسیدهای آمینه ، الکترولیت ها ( سدیم ، پتاسیم و کلر ) انجام گرفت  . جهت اندازه گیری اسیدهای آمینه نمونه ها به صورت دو تایی تحت تأثیر اسید کلریدریک ۶ نرمال قرار گرفت و به مدت ۲۴ ساعت در دمای ۱۱۰ درجه سانتیگراد هیدرولیز گردید . سپس ترکیب اسیدهای آمینه توسط دستگاه HPLC تعیین گردید . همچنین روش اکسیداسیون با اسید پرفرمیک جهت تعیین میزان متیونین وسیستین جیره ها انجام گرفت . میزان پروتئین خام نمونه ها با استفاده از روش کلدال و میزان چربی با استفاده از دستگاه سوکسله تعیین گردید . مقدار خاکستر با استفاده از کوره الکتریکی تعیین گردید . داده های به دست آمده از این آزمایش با استفاده از نرم افزار آماری SAS و روش GLM مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت  . جهت مقایسه میانگین ها از آزمون چند دامنه ای دانکن استفاده گردید  .

نتایج و بحث

نتایج مربوط به افزایش وزن ، میزان خوراک مصرفی ، نسبت افزایش وزن به خوراک مصرفی ، درصد تلفات در دوره آغازین ، دوره رشد و کل دوره در جدول ۳ ارائه شده است . همچنین اطلاعات مربوط به اثر متقابل سطح پروتئین جیره غذایی ، سطح الکترولیت ها و جنس بر روی فاکتورهای فوق در جدول شماره ۵ نشان داده شده است . نتایج مربوطه به تأثیر عوامل فوق بر روی ترکیبات لاشه ، درصد خاکستر استخوان پا در جدول ۴ و اطلاعات مربوط به کیفیت بستر در جدول ۶ ارائه شده است . تأثیر سطح پروتئین جیره در دوره آغازین ، دوره رشد و کل دوره بر روی صفات افزایش وزن ، مصرف خوراک ، نسبت افزایش وزن به خوراک مصرفی ، مقدار و در صد عضله سینه معنی دار بوده است ( ۰۵/۰> P ) . با افزایش سطح پروتئین در جیره مقدار لیزین و سایر اسیدهای آمینه ضروری افزاش یافت، بنابر این تعادل بهتر اسیدهای آمینه ضروری در جیره ممکن است بهبود عملکرد و افزایش مقدار و درصد عضله سینه جوجه های گوشتی باشد . افزایش سطح لیزین در جیره تولید گوشت سینه را افزایش داد که به علت بالا بودن غلظت این اسید آمینه در عضله سینه می باشد. همچنین عضله سینه درصد بالای از لاشه را به خود اختصاص میدهد . این نتایج با یافته های دیگران که دریافتند افزایش سطح لیزین در جیره باعث افزایش تولید گوشت سینه می شود مطابقت دارد. اثر سطح پروتئین بر روی ترکیبات بدن ( پروتئین چربی ) معنی دار بود         ( ۰۵/۰ > P ) . به طوری که لاشه جوجه های تغذیه شده با جیره های پر پروتئین حاوی پروتئین بیشتر             ( ۰۱/۵۰ در مقابل ۴۹/۴۶ درصد ) و چربی کمتری ( ۷۱/۳۹ در مقابل ۸۵/۴۲ درصد ) بودند ( ۰۵/۰ > P ) . به نظر      می رسد که ارتباط نزدیکی بین درصد چربی لاشه و نسبت انرژی به پروتئین وجود داشته باشد . با کاهش سطح پروتئین در جیره نسبت انرژی به پروتئین تغییر یافته و مقدار بیشتری انرژی در دسترس خواهد بود ، بنابر این میزان چربی لاشه افزایش خواهد یافت . افزایش چربی حفره شکمی و چربی لاشه در هنگام استفاده از جیره های کم پروتئین توسط اغلب پژوهشگران گزارش شده است . یکی از عوامل مؤثر در کاهش چربی لاشه در هنگام استفاده از جیره های با پروتئین بالا افزایش هزینه انرژی لازم جهت تبدیل ازت آمینی مازاد به اسید اوریک می باشد. دفع ازت به شکل اسید اوریک به ۶ مول ATP به ازای هر گرم ازت نیاز دارد .همچنین درصد تلفات در جوجه های تغذیه شده از جیره های حاوی پروتئین زیاد به طور معنی داری بیشتر از جیره کم پروتئین بوده است            ( ۰۵/۰ > P ) . درصد تلفات جوجه های تغذیه شده از سطوح مختلف پروتئین و تعادل الکترولیت ها در جدول ۷ ارائه شده است .

سطح الکترولیت ها جیره ( بدون در نظر گرفتن سطح پروتئین و جنس ) تأثیر معنی داری بر روی افزایش بدن در دوره آغازین داشت ، به طوری که جوجه های تغذیه شده با جیره های حاوی الکترولیتی ۲۵۵ و ۳۰۰ میلی        اکی والان در کیلوگرم ( جدول ۳ ) افزایش وزن بیشتری نسبت به جیره دیگر ( حاوی ۲۱۰ میلی اکی والان در کیلوگرم ) داشته اند . افزایش تعادل الکترولیت ها تأثیری بر عملکرد جوجه ها در کل دوره پرورش و ترکیبات بدن نداشت . در مرحله رشد و کل دوره پرورش عدم وجود اختلاف معنی دار از نظر افزایش وزن ، مصرف خوراک و نسبت افزایش وزن به خوراک مصرفی در بین تیمارها مختلف می تواند به علت عدم تأثیر تعادل الکترولیتی جیره بر

فاکتورهای فوق باشد و نتایج محققان دیگر را تأیید می کند. این محققان نشان دادند که هرگاه تغییر تعادل الکترولیتی جیره ای در محدوده ای باشد که نتواند بر PH خون و فعالیتهای متابولیکی تأثیر بگذارد در این صورت بازده غذایی بین تیمارهای مورد بررسی نیز مشابه خواهد بود . در این آزمایش با افزایش تعادل الکترولیتی جیره میزان پتاسیم و کلر سرم خون متأثر از میزان غلظت این عناصر در جیره کاهش یافت . تأثیر جنس بر روی صفات فوق در دوره آغازین ، دوره رشد و کل دوره معنی دار بود به طوریکه جوجه های نر دارای افزایش وزن ، مصرف خوراک و بازده غذایی بهتری نسبت به جوجه های ماده بودند  ( ۰۵/۰ >  P) .

اثر متقابل پروتئین و تعادل الکترولیت ها بر روی صفات افزایش وزن ، مصرف خوراک و نسبت افزایش وزن به خوراک مصرفی در دوره آغازین معنی دار بود ( ۰۵/۰ >  P) . همچنین اثر تداخلی سطح پروتئین و جنس بر روی صفات افزایش وزن در دوره آغازین دوره رشد ، کل دوره و مصرف خوراک دوره رشد معنی دار بود ( ۰۵/۰ >  P) . سطح الکترولیت های جیره تأثیر معنی داری بر روی میزان سدیم و کلر سرم خون نداشت ولی با افزایش تعادل الکترولیت ها میزان پتاسیم خون به طور معنی داری کاهش یافت . اثر جنس بر روی درصد چربی لاشه معنی دار بود ( ۷۳/۳۹  درصد در جوجه های نر و ۸۳/۴۲ درصد در جوجه های ماده ) . اثر سطح پروتئین ، الکترولیت ها و جنس بر روی PH سرم خون و درصد خاکستر استخوان ساق پا معنی دار نبوده است . با افزایش سطح پروتئین در جیره کیفیت بستر کاهش یافته که احتمالاً به دلیل بالا بودن مصرف آب و افزایش رطوبت فضولات جوجه های تغذیه شده با جیره های فوق می باشد . همچنین جوجه های نر به علت مصرف خوراک و آب بیشتر نسبت به جوجه های ماده دارای کیفیت بستر نامطلوب تری بوده اند ( ۰۵/۰ >  P) . در این آزمایش تعادل الکترولیت ها در محدوده       ۳۰۰-۲۱۰  میلی اکی والان در جیره تأثیری بر عملکرد ، درصد ترکیبات بدن ، مقدار و درصد عضله سینه       جوجه های گوشتی نداشت . بنابر این تعادل الکترولیتی ۲۱۰ میلی اکی والان در هر کیلوگرم جیره غذایی سطح مناسبی برای جوجه های گوشتی در این آزمایش بوده است . در اثر فرموله کردن جیره های غذایی بر اساس پروتئین ایده آل تناسب بهتری بین اسیدهای آمینه ضروری ایجاد شده و این عمل باعث افزایش بازده غذایی خواهد شد . همچنین با افزایش سطح پروتئین خام درصد چربی لاشه به طور معنی داری کاهش خواهد یافت                 ( ۰۵/۰ >  P) .

جدول ۳- تأثیر سطح مختلف پروتئین خام ، تعادل الکترولیت های جیره و جنس بر عملکرد و درصد تلفات جوجه های گوشتی

صفات مورد بررسی سطح پروتئین تعادل الکترولیت جنس انحراف مجاز

میانگین ها

کم زیاد ۲۱۰ ۲۵۵ ۳۰۰ نر ماده
افزایش وزن دوره آغازین (kg) a679/0 b789/0 b732/0 a751/0 a 746/0 a 752/0 b 733/0 0088/0
افزایش وزن دوره رشد (kg) b161/1 a262/1 197/1 223/1 214/1 a297/1 b225/1 0184/0
افزایش وزن کل دوره (kg) b858/1 a050/2 928/1 974/1 960/1 a052/2 b856/1 0254/0
مصرف خوراک دوره آغازین (kg) b022/1 a135/1 070/1 096/1 070/1 075/1 082/1 0125/0
مصرف خوراک دوره رشد (kg) b089/2 a212/2 b108/2 a188/2 ab156/2 a243/2 b058/2 0226/0
مصرف خوراک کل دوره (kg) a119/3 b370/3 199/3 300/3 239/3 a342/3 b150/3 0332/0
نسبت افزایش وزن به خوراک مصرفی (دوره آغازین) b688/0 a708/0 693/0 695/0 706/0 a709/0 b686/0 0040/0
نسبت افزایش وزن به خوراک مصرفی ( دوره رشد ) b 557/0 a 574/0 569/0 562/0 565/0 a 582/0 b 549/0 0040/0
نسبت افزایش وزن به خوراک مصرفی ( کل دوره ) a600/0 b620/0 612/0 606/0 612/0 a624/0 b596/0 0035/0
درصد تلفات ( کل دوره ) b11/3 a32/6 00/5 67/4 50/4 89/5 56/3 700/0

میانگین هایی که رد هر ردیف با حروف لاتین متفاوت نشان داده شده است دارای تفاوت معنی دار می باشند ( ۰۵/۰ >  P) .

جدول ۴- تأثیر سطوح مختلف پروتئین خام ، تعادل الکترولیت ها و جنس بر روی مقدار و درصد گوشت سینه ، درصد خاکستر استخوان ساق پا ، ترکیبات بدن ، سطح الکترولیت ها و PH سرم خون

صفات مورد بررسی سطح پروتئین تعادل الکترولیت میلی اکی والان در کیلوگرم جنس انحراف مجاز

میانگین ها

کم زیاد ۲۱۰ ۲۵۵ ۳۰۰ نر ماده
مقدار عضله سینه ( گرم ) b 5/281 a 5/338 302 5/316 5/311 a 9/312 b 1/307 -
عضله سینه % b 7/14 a 1/16 2/15 6/15 3/15 a7 /14 b 0/16 -
خاکستر استخوان ساق پا % ۸۹/۵۳ ۴۶/۵۲ ۳۱/۵۳ ۴۸/۵۳ ۸۱/۵۲ ۴۱/۵۲ ۹۹/۵۳ ۵۹/۰
ماده خشک لاشه % ۲۵/۹۷ ۲۷/۹۷ ۳۵/۹۷ ۳۱/۹۷ ۱۲/۹۷ ۱۶/۹۷ ۳۶/۹۷ ۰۵۹/۰
پروتئین لاشه % b 49/46 a 01/50 06/47 08/48 12/49 02/49 84/47 446/0
خاکستر لاشه % ۳۰/۶ ۸۰/۶ ۷۴/۶ ۴۲/۶ ۴۹/۶ ۷۴/۶ ۳۶/۶ ۱۳۷/۰
چربی لاشه % a 85/42 b 71/39 12/42 51/41 20/40 b 73/39 a 83/42 460/0
سدیم سرم خون (میل مول در لیتر ) ۶۲/۱۵۵ ۷۵/۱۵۶ ۵۰/۱۵۶ ۵۷/۱۵۵ ۳۸/۱۵۶ ۰۳/۱۵۶ ۳۹/۱۵۶ ۳۵۴/۰
پتاسیم سرم خون (میلی مول در لیتر) ۱۲/۴ ۰۶/۴ a 34/4 ab 11/4 b82/3 01/4 16/4 085/0
کلر سرم خون (میلی مول در لیتر) ۱۱/۱۰۷ ۸۹/۱۰۷ ۲۹/۱۰۸ ۲۸/۱۰۷ ۸۳/۱۰۶ b 94/106 a 06/108 268/0
PH سرم خون ۵۴/۷ ۵۹/۷ ۵۳/۷ ۶۲/۷ ۵۴/۷ ۶۵/۷ ۵۳/۷ ۰۲۱/۰

میانگین هایی که  در هر ردیف با حروف لاتین متفاوت نشان داده شده است دارای تفاوت معنی دار می باشند ( ۰۵/۰ >  P) .

جدول ۵- تأثیر اثر متقابل سطح الکترولیت ها X پروتئین خام و سطح پروتئین خام X جنس بر روی صفات مورد بررسی

سطح الکترولیت ها (میلی اکی والان در کیلوگرم ) ۲۱۰ ۲۵۵ ۳۰۰
سطح پروتئین کم زیاد کم زیاد کم زیاد
افزایش وزن دوره آغازین ( کیلوگرم) d 698/0 C765/0 d 693/0 a 810/0 d700/0 b 791/0
مصرف خوراک دوره آغازین ( کیلوگرم) C033/1 b106/1 C006/1 a186/1 C026/1 b113/1
سطح پروتئین جیره کم زیاد
جنس نر ماده نر ماده
افزایش وزن دوره آغازین (کیلوگرم) C700/0 C694/0 a810/0 b767/0
افزایش وزن دوره رشد ( کیلوگرم ) b221/1 d100/1 a372/1 C151/1
افزایش وزن کل دوره ( کیلوگرم ) a 921/1 C794/1 a183/2 a918/1
مصرف خوراک دوره رشد (کیلوگرم) b158/2 C021/2 a329/2 b095/2

میانگین هایی که در هر ردیف با حروف لاتین متفاوت نشان داده شده است دارای تفاوت معنی دار می باشند ( ۰۵/۰ >  P) .

جدول ۶- تأثیر سطح پروتئین ، تعادل الکترولیت ها و جنس بر روی کیفیت بستر[۳] در ۲۱ و ۳۵ روزگی

سطح پروتئین ۲۱ روزگی ۳۵ روزگی
کم a500/1 889/3
زیاد b055/2 111/4
تعادل الکترولیت ها
۲۱۰ ۹۱۷/۱ ۰۰۰/۴
۲۵۵ ۵۰۰/۱ ۰۰۰/۴
۳۰۰ ۹۷/۱ ۰۰۰/۴
جنس
نر ۹۴۴/۱ a278/4
ماده ۶۱۱/۱ b722/3

جدول ۷ – درصد تلفات و مشکلات پا جوجه های تغذیه شده با سطوح مختلف پروتئین خام و تعادل الکترولیت ها

سطح پروتئین سطح الکترولیت جنس تلفات سندرم مرگ ناگهانی[۴] دیسکندرو پلازی استخوان درشت نی[۵] آسیت دیگر موارد[۶]
زیاد - - a33/6 55/2 22/0 33/0 23/3
کم - - b 11/3 33/1 00/0 11/0 45/1
- 21 - 00/5 00/2 00/0 17/0 83/2
- 255 - 67/4 67/1 33/0 50/0 17/2
- 300 - 50/4 17/2 00/0 00/0 33/2
- - نر ۸۹/۵ ۳۳/۲ ۲۲/۰ ۲۲/۰ ۱۲/۳
- - ماده ۵۶/۳ ۵۵/۱ ۰۰/۰ ۲۲/۰ ۷۹/۱

۱- هر کیلوگرم مکمل حاوی : ۱۱۰۰۰ واحد بین المللی ویتامین A (رتیونیل استات + رتیونول پالمیتات ) ، ۲۲۰۰ واحد بین المللی ویتامین D3 ، ۳۰ واحد بین المللی ویتامین E     ( آلفاتوکرفرول استات )،۲۰ میلی گرم منادیون ، ۵/۱ میلی گرم تیامین ، ۶ گرم ریبوفلاوین ، ۶۰ میلی گرم نیاسین ، ۴ میلی گرم پیریدوکسین،۲/۰ میلی گرم ویتامین B12 ، ۱۰ میلی گرم پنتوتنیک اسید ، ۶ میلی گرم اسید فولیک ، ۱۵/۰ میلی گرم بیوتین و ۶۲۵ /۰ میلی گرم اتوکس کوئین ، ۵۰۰ میلی گرم کربنات کلسیم ، ۸۰ میلی گرم آهن ، ۸۰ میلی گرم روی ، ۱۰ میلی گرم مس ، ۸/۰ میلی گرم ید و ۳/۰ میلی گرم سلنیوم می باشد .

۱- هر کیلوگرم مکمل حاوی : ۱۱۰۰۰ واحد بنی المللی ویتامین A(رتیونول استات + رتیونل پالمیتات ) ، ۲۲۰۰ واحد بین المللی ویتامین D3 ، ۳۰ واحد بنی المللی ویتامین E (آلفاتوکروفرول استات ) ، ۲۰ میلی گرم منادیون ، ۵/۱ میلی گرم تیامین ، ۶ میلی گرم ریبوفلاوین ، ۶۰ میلی گرم ننیاسین ، ۴ میلی گرم پیریدوکسین ، ۲/۰ میلی گرم ویتامین B12 ، ۱۰ میلی گرم پنتوتنیک اسید ، ۶ میلی گرم اسید فولیک ، ۱۵/۰ میلی گرم بیوتین و ۶۲۵/۰ میلی گرم اتوکس کوئین ، ۵۰۰ میلی گرم کربنات کلسیم ، ۸۰ میلی گرم آهن ، ۸۰ میلی گرم روی ، ۱۰ میلی گرم مس ، ۸/۰ میلی گرم ید و ۳/۰ میلی گرم سلنیوم  می باشد .

۱- امتیاز ۱ برای بستر خشک و ۵ برای بستر کاملاً مرطوب

میانگین هایی که رد هر ستون با حروف لاتین متفاوت نشان داده شده است دارای تفاوت معنی دار می باشند . ( ۰۵/۰ >  P) .

2- جوجه های حذفی ( در اثر عفونت کیسه زرده و سایر موارد)

میانگین هایی که در هر ستون با حروف لاتین متفاوت نشان داده شده است دارای تفاوت معنی دار می باشند ( ۰۵/۰ >  P) .

3- Tibia dischondroplsia

4- Sudden death syndrom