مهندس حسین حیدری

کارشناس تغذیه ای سپاهان دانه

تامین غذا و هزینه های مربوط به آن یکی از اصلی ترین دغدغه های صنعت پرورش طیور می باشد به طوری که حداقل۷۰ درصد هزینه تولید را تغذیه تشکیل داده است بنابراین بی شک کاهش تلفات خوراک یکی از راههای اصلی کاهش هزینه ها و افزایش بهره وری مزارع پرورش طیور است

مقدار پرت دان در مزارع پرورش طیور گاهی به علت عدم رعایت نکات ساده ای حتی تا ۵% نیز میرسد. برخی از این نکات عبارتند از:

۱) تغذیه اولیه جوجه ها :
در بعضی از واحدهای پرورش طیور برای تغذیه جوجه ها در روزهای اول زندگی دان روی کاغذ باطله، روزنامه ، مقواهای نازک و یا سفره های پلاستیکی می ریزند که این کاغذها در زیر پای جوجه و در اثر رطوبت آبخوریها و… پاره شده و دان بر روی بستر ریخته میشود . معمولا بهترین کار استفاده از سینی های دانخوری در هفته اول میباشد که البته باید از پر کردن این ظروف نیز اجتناب نمود و عمل غذا دادن باید در طی روز در چندنوبت انجام شود .اینکار علاوه بر کاهش پرت دان به یکنواختی گله نیز کمک زیادی مینماید.

۲) تغذیه در روش بستر :
در سیستم پرورش جوجه بر روی بستر به دلیل کم توجهی به ارتفاع دانخوریها میزان پرت دان کاهش میابد در اکثر مواقع ارتفاع دانخوریها به حدی پایین است که به پرنده امکان تکان دادن و در نتیجه ریخت و پاش غذا داده میشود. بهترین ارتفاع جهت دانخوریها از سطح زمین در سنین مختلف بر اساس ارتفاع پشت جوجه تامین میگردد بر این اساس باید لبه دانخوری ۱ تا ۲ سانتی متر بالاتر از ارتفاع پشت جوجه و یا حداقل برابر باشد.

 

۳) تغذیه در روش قفس :
بیش از حد پربودن ترافهای دانخوری اصلی ترین علت پرت دان در این روش از پرورش می باشد در این حالت میزان ضایعات دان حتی به ۱۲ درصد نیز می رسد در حالی که اگر حجم مناسبی از این ترافها پر شوند میزان ضایعات و پرت دان به کمتر از ۲ درصد کاهش می یابد .

۴) پرهیز غذایی :
تغذیه بیش از حد جوجه ها در سنین ۳۰-۷ روزگی علاوه بر افزایش ضایعات دان  موجب عدم هماهنگی در رشد سیستم گردش خون و سیستم تنفسی با جثه شده و باعث ایجاد اثرات نامطلوب و تلفات می شود بنابراین جوجه ها باید بر مبنای برنامه غذایی و نوری صحیح پرورش یابند که متناسب با سن و با توجه به کیفیت جیره مقدار اخذ غذا توسط پرنده تنظیم شده باشد .

۵) پرندگان و جوندگان :
پرندگان و جوندگان اغلب در داخل و اطراف مرغداری ها و کارخانجات تهیه دان زندگی می کنند این حیوانات می توانند مقدار زیادی دان مرغها را مصرف نموده و به عنوان ناقل بسیاری از بیماریها نیز عمل نمایند کنترل جوندگان باید به طور دائم با یک برنامه پیشگیری دقیق انجام شود و جهت مبارزه با پرندگان نیز باید تمام منافذ، پنجره ها و هواکشها را با توری پوشاند

 

۶) پرندگان  وازده :
معمولا در گله های پرورشی تعدادی پرنده وازده وجود دارند که وجود آنها در گله موجب افزایش ضایعات دان میشود زیرا با مصرف مقادیر زیادی از دان موجب اتلاف دان می گردند ضمن اینکه این پرندگان یکنواختی گله را کاهش داده و در اکثر مواقع در اثر خفیف ترین بیماریها درگیر شده و گله را نیز درگیر آن بیماری میکنند .

۷) نگهداری مواد اولیه دان :
مواد اولیه تهیه شده و جیره آماده شده در صورت نگهداری در شرایط نامطلوب در اثر رطوبت و یا ایجاد حرارت زیاد دچار ضایعات می گردند چنانچه مواد اولیه درون کیسه نگهداری می شوند کیسه ها باید بر روی پالت نگهداری شوند و به نحوی بر روی پالتها قرار گیرند که در طرفین قابلیت عبور هوا را داشته باشند. در صورتی که ناگزیر به نگهداری مواد اولیه در فضای باز باشید باید آنها را با پرده هایی از جنس پلاستیک غیر قابل نفوذ پوشاند و ضمنا دمای داخل این مواد برای جلوگیری از سوختگی کنترل شود. ترجیحا محتویات کیسه های پاره شده خصوصا در ابتدای دوره پرورش نباید مورد استفاده قرار گیرد. موادی که در هنگام تخلیه و بار گیری روی زمین ریخته می شوند باید فورا جمع آوری شده و محل تمیز گردد .

اشکال در فرمول نویسی جیره :
چنانچه ارزش غذایی جیره تهیه شده بیش از احتیاجات پرنده بر حسب وزن ، میزان رشد و تولید آن باشد منجر به اتلاف غذا میشود.جیره نویسی باید بر اساس سن گله ،نوع تولید، درجه حرارت محیط و میزان تولید انجام شود دقت در تامین واقعی نیازهای غذایی پرنده ازهدر رفتن مواد مغذی با ارزش جلوگیری می نماید .

۹) استفاده از سنگریزه در دان :
استفاده از سنگریزه در تغذیه طیور به طور منظم ، قابلیت هضم مواد غذایی را بین ۱۰-۳ درصد افزایش می دهد؛ دان مصرفی طیور در اثر عمل سایش سنگریزه ها طی حرکات دودی در سنگدان خرد می شود لذا با توجه به اینکه طیور  فاقد دندان می باشند این عمل ضروری به نظر میرسدسنگریزه  باید به فواصل معینی در اختیار پرنده قرار گیرد.

۱۰) مشکلات و معایب فنی آسیاب :
بعضا ذرات مواد غذایی آسیاب نشده در دان مشاهده می شود این مواد اولیه که به طور مناسب آسیاب نشده اند به طور کامل قابل هضم نخواهند بود در نتیجه دفع می شوند و هدر خواهند رفت علت این امر ممکن است در آمدن لبه الک از داخل آسیاب و یا پارگی الک آسیاب در اثر وجود اجسام خارجی نظیر آهن آلات یاسنگ در مواد اولیه باشد به همین جهت وضعیت آسیاب بایدمرتبا کنترل شود .

۱۱) نگاهداری مواد اولیه به مدت طولانی و در شرایط نامساعد :
گاهی اوقات گله های طیور علائم کمبود ویتامین رانشان می دهند علاوه بر مواردی که برخی از روابط آنتاگونیسمی ناشی از مصرف توام ویتامین ها و آنتی بیوتیک ها می تواند موجب بروز چنین حالتی شود ذخیره و نگهداری مواد غذایی به مدت بسیار طولانی نیز ممکن است منجر به کاهش مقدار بعضی ویتامینها نظیر ویتامینهای A ، E و B۱۲ شود به طور معمول جیره آماده شده باید تنها برای مدت یک هفته ذخیره شود و نگهداری غذا برای مدت طولانی تر ارزش مواد مغذی آن را کاهش میدهد. همچنین دان طیور باید در شرایط مناسب در دمای کمتر از ۱۳ درجه سانتی گراد و رطوبت نسبی کمتر از ۸۰درصد نگهداری شود این اقدام موجب کنترل رشد باکتریها و قارچ های مضر شده و به پیشگیری از آلودگی غذا و کاهش ارزش مواد مغذی آن کمک می کند ..

۱۲) استفاده ازغذای نامناسب :
خوراک مصرفی ممکن است به شکل مش یا آردی ، پلت یا نیم دانه تهیه شود نتایج آزمایشهای متعدد نشان می دهند که دان پلت شده می تواند تعادل کاملی از مواد مغذی را همراه با خوش خوراکی فراهم نموده و ضایعات دان راکاهش دهد در حال حاضر تنها مشکل موجود در زمینه استفاده ازدان پلت شده نیاز به هزینه بیشتر برای تولید آن میباشد.

 

۱۳)آلودگی های انگلی:
چنانچه گله مبتلا به آلودگی انگلی باشد ضریب تبدیل غذایی افزایش می یابد انگلهای داخلی نه تنها مقادیری از مواد مغذی را مصرف می کنند بلکه با ایجاد جراحات به غشاهای داخلی دستگاه گوارش آسیب رسانده و برهضم غذا اثر نامطلوب بر جای می گذارند

 

بنابراین با افزایش سطح مدیریت حاکم بر واحدهای پرورشی علاوه بر کاهش میزان ضایعات و پرت دان میتوان به نتایج مطلوب پرورشی نیز دست یافت