عدم تامین آب کافی و یا تهیه آب بی کیفیت برای گاوهای شیری باعث کاهش تولید و رشد آنها شده و بیماریهای مختلفی را بوجود می آورد .تامین آب کافی و سالم ، فعالیت شکمبه را بهبود بخشیده ، مصرف خوراک را افزایش داده و در بهبود جذب مواد مغذی تاثیر خواهد داشت .همچنین آب احتیاجات حجم خون بدن دام و بافت های آن را برآورده می سازد .از آنجا که ۸۷% شیر تولید و ۸۰% خون را آب تشکیل می دهد ، اهمیت آن بیش از پیش روشن می شود .

 

احتیاجات آبی و مصرف آب :

نیازهای آبی روزانه گروههای مختلف گاو شیری در جدول ۱و۲ نشان داده شده است . هر نوع محدودیت در مصرف آب ، حدود نیم تا یک کیلو گرم مصرف ماده خشک و یک تا ۵/۲ کیلو گرم تولید شیر را کاهش می دهد . گاوهای دوشا روزانه ده مرتبه آب می نوشند و به طور کلی گاوهای شیری بازاء تولید هر کیلوگرم شیر به حدود ۵/۴ تا ۵ کیلو گرم آب نیاز دارند . البته ذکر این نکته ضروری است که آب مصرفی گاو از نوشیدن و جذب رطوبت خوراک بدست می آید . برای مثال اگر جیره ای حاوی ۴۰% رطوبت باشد بدین معنا است که اگر در روز ۳۷ کیلوگرم خوراک مصرف کند ،حدود ۸/۱۴ کیلو کرم آب وارد بدنش شده است .

البته رطوبت جیره به ترکیب وجود سیلاژ یا علوفه تازه در آن بستگی دارد . مثلاً جیره هایی که سیلاژ ذرت زیادی دارند ، حدود ۱۰ الی ۲۰ کیلو گرم آب به بدن دام می رسانند. برخی از عواملی که بر رفتارهای نوشیدن آب دام اثر می گذارند عبارتند از : الگوی خوراک خوردن گاوها ، سهولت دستیابی به آبشخورها ، دمای آب و نحوه دسترسی به آب (تانک یا آبخوری های خودکار )فضای قابل دسترسی آبشخورها .

در ساعاتی از شبانه روز که گاوها حداکثر مصرف ماده خشک را دارند ، بیشترین حجم آب مورد نیاز بدن خود را نیز می نوشند ، در این شرایط گاوها علاقمند هستند که بطور متناوب غذا خورده و آب بنوشند .بطور ایده آل باید درهنگام مصرف خوراک آب تمیز و تازه در اختیار گاوها باشد . در آب وهوای سرد اکثر گاوها ترجیح می دهند که بجای برف و یخ های شکسته از آب استفاده کنند ، بنابراین برای افزایش سرانه آب باید مانع از یخزدگی آبخوری ها شد . در برخی از منابع اشاره شده است گاوهایی که آب سرد بیشتری می نوشند تاثیری بر میزان مصرف خوراک تولید شیر آنها ندارد ولی برخی منابع دیگر اعلام کرده اند گاوهایی که آب سرد کمتری می نوشند تولید شیرشان بیشتر می گردد عموماً در زمستان گاوها آب گرم را به سرد ترجیح میدهند .

تحقیقات گوناگون بیان کرده اند که گاوهای قوی و مهاجم نسبت به گاوهای ضعیف تر بیشتر از آبخوری ها استفاده می کنند . این گاوها خوراک بیشتری خورده، شیرزیادتر و با چربی بالاتری تولید می نمایند. این رفتار های اجتماعی گاوها در بهاربندی از بعد اقتصادی برای گاوداران اهمیت دارد . گاهی انتقال یک رأس دام از یک بهاربند به بهاربندی دیگر مشکل را مرتفع می سازد .

گوساله هایی که از شیر جایگزین شونده دارای منیزیوم بالا استفاده می کنند ، بیشتر دچار سنگ کلیه مثانه می گردند .

NRC  میزان ۷/. تا ۸/. درصد منیزیوم را برای جایگزین های شیر توصیه کرده است همچنین منابع نوین پیشنهاد کرده اند که راندمان رشد گوساله را می توان با در اختیار قرار دادن آب آزاد بهبود بخشید .اگر میزان مصرف آب حدود ۱۵ الی ۲۰% با آنچه در جدول ۱و ۲ نشان داده است مغایرت داشت مصرف وکیفیت آب گله دچار مشکل بوده و تولید شیر در آن افت خواهد کرد .

بطور کلی وقتی درجه حرارت هوا از ۷ درجه سانتی گراد بالاتر رود ، میزان مصرف آب افزایش پیدا می کند و در دمای کمتر از ۱۰ درجه سانتی گراد افت می کند . گاوهای گوشتی نیز در ۴ ساعت ۵ الی ۶ مرتبه آب مینوشند و بطور نمونه یک گاو پرواری ۴۵۰ کیلو گرمی در دمای ۱۰ درجه به ۱۷ تا ۳۶ کیلوگرم آب و دوره های ۳۰ درجه سانتی گراد به ۳۶ تا ۸۲ کیلوگرم آب در روز نیاز دارد.

جدول ۱و۲ برخی از عوامل را که بر مصرف آب گاو اثر می گذارد ، نشان می دهد .

جدول ۱) نیازهای آبی گاوهای شیری :

نوع دام

سن یا تولید

لیتر در روز

تلیسه های هلشتاین

تلیسه های هلشتاین

۱۸-۱۵

۲۴-۱۸

۲۷-۴/۲۲

۵/۳۶-۷/۲۷

گاوهای جرزی

گاوهای گرنزی

گاوهای هلشتاین ،بروان سوئیس و آیرشایر

۱۴ کیلو گرم شیر در روز

۱۴ کیلوگرم شیر در روز

۱۴ کیلوگرم شیر در روز

۵۹-۴/۴۹

۸/۶۰-۴/۵۲

۶/۶۴-۱/۵۵

گاوهای هلشتاین ،براون سوئیس و آیرشایر

گاوهای هلشتاین ،براون سوئیس و آیرشایر

گاوهای هلشتاین ،براون سوئیس و آیرشایر

۲۲ کیلوگرم شیر در روز

۳۶ کیلوگرم شیر در روز

۴۶ کیلوگرم شیر در روز

۶/۱۰۲-۲/۹۱

۶/۱۵۹- ۴/۱۴۴

۶/۱۹۷- ۴/۱۸۲

گاوهای خشک ،۶ تا ۹ ماه آبستن

 

۴/۹۴- ۲/۳۴

 

 

 

 

 

 

جدول ۲) نیاز روزانه آب مصرفی گاوها ی دوشا بر حسب درجه حرارت محیط:

 

دمای محیط

(درجه سانتی گراد)

میانگین تولید شیر در روز (کیلوگرم )

 

۱۴

۳۲

۴۰

۵۰

۴/۴

۵۸

۹۶

۱۱۵

۱۳۴

۶/۱۵

۶۳

۱۰۷

۱۲۹

۱۵۰

۷/۲۶

۷۰

۱۲۳

۱۵۰

۱۷۵

 

 جدول ۳)عوامل احتمالی که باعث افت مصرف آب می شوند :

عامل اولیه

مشکلات خاص

فقدان وسایل و امکانات آبخوری

پوسیدگی و خورده شدگی دریچه های خروجی آب

فشار ناکافی سامانه

حداقل ۲۰ پوند فشار لازم است

کیفیت ضعیف شیمیایی آب

بسیار قلیایی یا اسیدی

سولفید هیدرژن (بوی تخم مرغ گندیده)

طعم فلزی آهن

ازدیاد مواد جامد غیر محلول در آب

آلودگی

کلی فرم باکتریای حاصل از آلودگی مدفوع در آب مواد شیمیایی

سطحی که گاو بر روی آن می ایستد

ولتاژ برق حاصل از سیم های لخت

دسترسی محدود اندک گاوها به آبخوری ها

تراکم بیش از حد – سطوح گلی و لجنی- مکانهای نامناسب آبخوری ها

علائم مصرف ناکافی یا بیش از حد آب:

مصرف کم آب باعث محدود شدن خروج ادرار و سفت شدن مدفوع دام می گردد، این حالتها ممکن است علائم دهیدراسیون ناشی از بیماری باشد . محدودیت منابع آبی در گاوداری باعث محدودشدن تولید شیر و اگر دام از گودالهای آب حاوی ادرار استفاده کند ، بیماری روده ای بو جود می آید . بخاطر داشته باشید فقدان نمک ، پتاسیم و پروتئین خام در جیره غذایی نیز می تواند این رفتارها را ایجاد کند .

مصرف بیش از حد آب باعث تولید بیش از اندازه ادرار و شل شدن غیر طبیعی مدفوع و تاحدی ایجاد نفخ گردد . این نوع نفخ بیشتر در گوساله ها دیده می شود . اسهال حاصل از مصرف بیش از اندازه آب از نظر رنگ و بو طبیعی و عادی می باشد . در شرایطی که دام مقدار بسیار زیادی آب مصرف می کند ، احتمالاً مصرف نمک و جوش شیرین در آن بالا بوده و یا خوراک آلودگی داشته است .

کیفیت آب:

مشکلات ناشی از کیفیت نامناسب آب چاه ها و چشمه ها به ویژه در زمانی که مدیریت محیطی ضعیف باشد ، دیده می شود . گاهی این منابع آبی دارای فاضلابهای صنعتی ، شیردوشی یا تانک های سپتیک می باشند . از آنجا که گاوهای پر شیر ممکن است روزانه ۹۰ تا ۱۴۰ لیتر آب مصرف کنند ، نسبت به کیفیت آب حساس تر هستند . اگر گاوها از آب برکه استفاده می کنند بیشتر در معرض خطرات بیماری های باکتریایی قرار خواهند گرفت ، لذا توصیه می شود با فنس اطراف این منابع آبی را محصور نمود . لازم به یادآوری است با بررسی کیفیت آب در محل مصرف موثر تر است از منبع و سرچشمه است ، زیرا نشان دهنده دقیق آبی است که مدام می نوشد .

توجه به این نکته ضروری است که آب مورد استفاده در شیر دوشی برای شستشوی دستگاه پستانها باید حتماً عاری از کلی فرم میکروبی باشد . همچنین اگر گاوها از آب آلوده استفاده کنند ، تولید شیر کاهش پیدا کرده احتمال بروز کتوز و اسهال مزمن افزایش می یابد . توصیه می شود آبخوری ها حد اقل هفته ای دو مرتبه تمیز شوند .

((کیفیت شیمیایی آب: ))

آبهایی که میزان سولفات و منیزیوم بالایی دارند ، باعث بروز اسهال شده و احتیاجات روزانه بدن به سلنیوم ، ویتامین E و مس افزایش می دهند . آبهایی که آهن بالایی دارند ، نیاز روزانه گاوهای شیری به مس را ازدیاد می بخشند .

اگر آب گاوداری تا حدی اسیدی باشد (PH کمتر از ۵/۵ )ممکن است اسیدوز خفیف با نشانه های زیر بوجود آید :

٭کاهش تولید شیر                                                     ٭کاهش درصد چربی شیر

٭کاهش افزایش وزن روزانه                                           ٭ مشکلات از غذا افتادگی

٭شیوع بیماری های متابولیک و عفونی                          ٭افزایش درصد ناباروری در گله

٭افزایش میزان حذف

منابع آبی قلیایی (PH  بیش از ۵/۸ )ممکن است آلکالوز خفیف با نشانه های زیر را بوجود آورد :

٭کمبود ویتامین B و اسیدهای امینه

٭برخی از علایم شبیه اسیدوز خفیف

در این هنگام اگر جیره حاوی یونجه بافر و مواد معدنی بالایی باشد ، آلکالوز تشدید می شود

سطوح بیش از ۱۰۰ الی ۱۵۰ پی پی ام نیترات (NO3) در آب می تواند مشکلات تولید مثلی در گاوهای بالغ در رشد تلیسه ها بوجود آورد . البته تاثیر نیترات در کاهش تولید شیر دیده نشده است . علایم مسمومیت با نیترات شامل نا باروری ، محدودیت افزایش وزن ، سقط ، بیماریهای تنفسی و حتی مرگ است . وجود بیش از حد ۱- پی پی ام در آب سمی باشد ومیزان ۱۲۵ پی پی ام منیزیوم و ۲۵۰ پی پی ام سولفات باعث روانی و شل شدگی مدفوع می گردد .

آبی که گوساله ها مصرف می کنند باید فاقد انواع باکتری های بیماریزا بوده و میزان کلی فرم باکتریایی آب مصرف گاوهای بالغ باید کمتر از ۱۰ در هر ۱۰۰ میلی لیتر باشد در همین راستا نظافت مرتب و منظم آبخوری ها ضروری می نماید .

((بررسی کیفیت آب )):

لازم است که سالانه آب گاوداری از نظر کلی فرم ها ، PH ، نیترات و نیتریت ها و مجموع باکتری ها بررسی و آزمایش شوند . اکثر آزمایشگاهها توانایی آزمایش فاکتورهای آب را دارا هستند . ضمناً سطوح قابل قبول تستهای کیفی آب در جدول ۴ ارائه شده است .

جدول ۴: فاکتورهای آنالیز کیفی آب

مورد

میانگین

مورد انتظار

سطح ایجاد مشکل احتمالی برای گاوها

PH

7

5/7-8/6

زیر ۵/۵ – بالاتر از ۵/۸

 

ppm

ppm

ppm

مواد جامد محلول

۳۶۸

۵۰۰ یا کمتر

بیش از ۳۰۰۰

مجموع قلیائیت

۱۴۱

۴۰۰-۰

بیش از ۵۰۰۰

سولفات

۵/۳۵

۲۵۰-۰

بیش از ۲۰۰۰

فلوراید

۲۳/.

۲/۱-۰

بیش از ۴/۲

کلسیم

۴/۶۰

۴۳-۰

بیش از ۵۰۰

منیزیوم

۹/۱۳

۲۹-۰

بیش از ۱۲۵

آهن

۹/۱۳

۲۹ -۰

بیش از ۳/.

منگنز

۳/.

۵./.

بیش از ۵/.

مس

۱/.

۶/. – ۰

بیش از ۶/. تا ۱

ارسنیک

_

۵./.

بیش از ۲/.

کادمیوم

_

۱./.

بیش از ۵./.

سرب

_

۵./.

بیش از ۱/.

نیترات (NO3)

8/33

10 – 0

بیش از ۱۰۰

نیتریت (NO2)

28/.

1/. – 0

بیش از ۴ الی ۱۰

سولفید هیدرژن

_

۲ -۰

بیش از ۱

باریوم

_

۱ _۰

بیش از ۱۰

روی

_

۵_۰

بیش از ۲۵

مجموع باکتری ها درصد میلی لیتر

۳۳۶۳۰۰

زیر ۲۰۰

بیش از یک میلیون

مجموع کلی فرم درصد میلی لیتر

۹۳۳/.

کمتر از ۱

بیش از ۱ برای گوساله ها بیش از ۱۵ تا برای ۵۰ برای گاوها

کلی فرم مدفوع

_

کمتر از ۱

بیش از ۱ برای گوساله ها بیش از ۱۰ برای گاوها

 

 توجه به این نکته ضروری است که نباید هر آبخوری در بهاربند برای بیش از ۲۰ رأس گاو در نظر گرفته شود . لازم به ذکر است آبخوری ها در محل هایی قرار داده شوند که به سهولت قابل دسترسی توسط دامها باشند ، این مطلب در شرایط استرس های گرمایی اهمیت بیشتری پیدا می کند . در صورتی که آب زیادی در اطراف آبخوری ها ریخته شده و محیطی خیس و لجنی بوجود آورد احتمال بروز بیماری هایی مانند ورم پستان پیدا می کند .

در پایان شایان ذکر است که هرچند در جیره غذایی ، تعادل پروتئین ، انرژی ، مواد معدنی و اهمیت زیادی دارد ولی هرگز نباید آب و کیفیت آن را فراموش کرد، زیرا بدون وجود آب سالم ، تمیز و با کیفیت نمی توان به عملکرد مظلوب در گاوها و گوساله ها دست یافت .

منابع مورد استفاده :

۱- grant , R .(1996). Water Quality and Requirements for dairy cattle . Nebguide

2- lrwin , R . W. (1992) Water require,ments of livestock Ontario university

3 – Maynard , H .(1992) . milk production linked to water quality , Reaap Canada

ترجمه : آبتین اژدری